Wino polskie

Historia winiarstwa w Polsce: od winnic po Polskie wina

historia winiarstwa w Polsce

Polskie wino, choć często przyćmiewane przez swoich europejskich konkurentów czy to z Francji, Włoch czy Hiszpanii, posiada niezwykle bogatą historię, która zasługuje na uwagę. Historia polskiego winiarstwa to fascynująca podróż, która rozpoczyna się od skromnych początków za czasów panowania dynastii Piastów przez liczne zmiany i wyzwania kulturowe, po to by w niedalekiej przyszłości winnice z Polski mogły osiągnąć pełnię swego potencjału. 

Historia Polskiego winiarstwa

Nie każdy zdaje sobie sprawę, jak bogata jest tradycja uprawy winorośli w Polsce, początki produkcji wina sięgają aż tysiąc lat wstecz. Wszystko zaczęło się na ziemi krakowskiej, gdzie w X wieku na polskich winnicach zakwitły pierwsze winorośle, pochodzące głównie z Moraw i Czech, będące owocem wymiany handlowej pomiędzy naszymi królestwami. Produkcja wina była głównie spowodowana zapotrzebowaniem na wino do celów liturgicznych.

Według kronik pierwsze krzewy na Podkarpaciu oraz w klasztorze benedyktynów w Tyńcu pojawiły się w XI i XII wieku. Wraz z grupą osadników z Flandrii w XI i XII wieku  pojawiły się kolejne uprawy winorośli w okolicach Zielonej Góry. Kultura winiarska w Polsce prężnie się rozwijała dzięki osadnikom z Niemiec i Francji, którzy dysponowali tajnikami wiedzy z zakresu wyrobu wina. 

historia winiarstwa w Polsce

Złoty wiek wina w Polsce – XVI-XVII wiek

Złoty wiek polskiego wina przypadł na XVI i XVII wiek, kiedy to polscy królowie, m.in. Stefan Batory, wspierali rozwój winiarstwa, zdobywając uznanie za granicą. Wzrastała popularność trunku, który przestał być zarezerwowanym jedynie dla duchowieństwa. Mieszczanie oraz niektórzy przedstawiciele Polskiej szlachty, zakładali własne plantacje i tworzyli winnice kupieckie m.in. na Śląsku, w dolinie Odry i nad Wisłą.

Wiek XIV przyniósł niesamowity rozwój produkcji wina w Polsce.  Popularność wina w tym okresie dorównywała popularności piwa i miodu pitnego. Czasami pełniło nawet funkcję środka płatniczego i towaru wymiennego. W przeciwieństwie do winnic klasztornych i dworskich te prowadzone przez mieszczan były ukierunkowane na osiąganie zysku, zazwyczaj umiejscowione były na obszarach sprzyjających uprawie winorośli, blisko głównych szlaków komunikacyjnych. Centralnym ośrodkiem produkcji wina w tamtym okresie był Śląsk. Plantacje w dolinie Odry rozciągały się od Raciborza po Szczecin, ale koncentrowały się głównie wokół miast takich jak Gubin, Zielona Góra czy nawet Krosno, gdzie Niemieccy osadnicy rozwinęli uprawę winorośli.

W Wielkopolsce istotną rolę w propagowaniu tradycji winiarskich odegrał Poznań, a także okolice Zbąszynia i Wolsztyna. Sztuka wytwarzania wina rozwijała się również w dolinie Wisły, szczególnie w rejonach Krakowa, Torunia i Płocka. Chociaż prawdziwą „stolicą” Polskiego winiarstwa nad Wisłą był Sandomierz.

Upadek produkcji wina w Polsce

Mimo tego okresu świetności XVI wiek przyniósł kryzys związany z otwartymi szlakami handlowymi, co zapoczątkowało masowy import wina z innych krajów przede wszystkim z Niemiec, Węgier, Francji i Hiszpanii.  Wiek XV i XVI był też wiekiem charakteryzującym się wzrostem popularności piwa i wódki.

Niekorzystny klimat dla uprawy winorośli prowadził do znacznych obniżeń plonów oraz czasami całkowitego zniszczenia plantacji. Mieszczanie, nastawieni na zysk, stopniowo rezygnowali z prowadzenia mało dochodowego interesu. Dodatkowo, wojny przetaczające się przez terytorium Polski w XVII wieku szczególnie Potop Szwedzki doprowadziły do zubożenia i upadku gospodarczego sporej ilości miast, gdzie konsumpcja wina była największa. Polska, wyniszczona walkami zbrojnymi i najazdami, stała się krajem na tyle ubogim, że wino w sporej mierze zaprzestano uprawiać, a dawne tradycje winiarskie praktycznie straciły na znaczeniu.

rozwój kultury winiarskiej w polsce

Kolejny kryzys winiarstwa nadszedł w połowie XIX wieku wraz z pojawieniem się filoksery, szkodliwego dla winorośli szkodnika. Pomimo licznych trudności, produkcja zielonogórskiego wina zdołała przetrwać, w 1800 roku w granicach miasta Zielona Góra, uprawiano aż kilkaset hektarów winorośli. Tutaj w Zielonej Górze narodziło się pierwsze niemieckie wino musujące producentem, którego był Karl Samuel Häuser. W 1824 roku stworzył on pierwszy sekt z zielonogórskiego wina, a założona wówczas wytwórnia stała się największym przedsiębiorstwem branży winiarskiej w tym mieście.

Historia Polskiego winiarstwa w czasach powojennych

Po zakończeniu I wojny światowej temat uprawy winorośli w Polsce powrócił.
Winiarstwo w Polsce rozwijało się w okolicach warki nad Pilicą oraz na Ciepłym Podolu (dzisiejsza Ukraina), w dolinach Dniestru i Zbrucza.

Instytucje takie jak Państwowy Zakład Ogrodniczy w Zaleszczykach, Małopolskie Towarzystwo Rolnicze we Lwowie oraz Państwowy Instytut Naukowy Gospodarstwa Wiejskiego w Puławach odegrały istotną rolę w propagowaniu uprawy winorośli. Niestety, wszelkie nadzieje na rozwój polskiego winiarstwa zostały pokrzyżowane przez II wojnę światową i późniejsze lata komunizmu.

Po wojnie w nowych granicach Polski pozostało jedynie kilkadziesiąt hektarów zniszczonych lub zaniedbanych winnic, głównie po niemieckich plantacjach w Zielonej Górze i kilku winnicach w centralnej części kraju. Władze komunistyczne początkowo wspierały odbudowę, planując posadzenie kilkuset hektarów winorośli w rejonie zielonogórskim i w okolicach Warki nad Pilicą. W 1951 roku utworzono Zakład Winorośli przy Instytucie Sadowniczym w Skierniewicach, mający wspierać odbudowę polskich tradycji winiarskich. Jednak entuzjazm ten zmalał po wyjątkowo mroźnej zimie w latach 1956/1957, co spowodowało zniszczenie większości upraw w Europie Środkowej. W konsekwencji w 1962 roku zamknięto Zakład Winorośli, skupiając się na produkcji win owocowych.

Renesans – Polskie wina na Światowej Scenie

Odrodzenie przyszło w latach 90. kiedy to pojawiły się nowe inwestycje. Rosnąca konsumpcja tego trunku miała wpływ nie tylko na zwiększenie importu win z różnych zakątków świata, lecz także na rozwój rozmów dotyczących przywrócenia produkcji krajowej. Dzisiaj, polskie wino przeżywa renesans, z Winnicą Srebrna Góra, Winnicą Turnau, Winnicą Smak Kujaw, , Gostchorze, Jakubów w roli ciekawych producentów. Wzrastająca liczba festiwali winiarskich, takich jak Winobranie w Zielonej Górze czy Międzynarodowe Dni Wina w Jaśle, świadczą o rosnącym zainteresowaniu kulturą picia wina w Polsce.

Dzisiejsze polskie wina, oparte zarówno na hybrydowych, jak i klasycznych odmianach winorośli, zdobywają uznanie zarówno na rynku krajowym, jak i międzynarodowym. Wprowadzenie do oferty klasyków, takich jak Riesling, Chardonnay czy Pinot Noir, dowodzi, że Polska winiarska scena stoi przed obiecującą przyszłością. Polska historia z winem przeszła niesamowicie długą drogę począwszy od złotego wieku, przez okres zapomnienia, aż po niesamowity powrót na europejską i światową scenę.

Dlatego dla prawdziwych miłośników polskiego wina każdy kieliszek tego przepysznego trunku to nie tylko rozkosz smakowa, ale łyk prawdziwie fascynującej historii.

Zapisz się do Naszego NewsletteraNie przegap najnowszych wiadomości ze świata Wina